گفت و گو با مهدي دهقان، رئيس دانشكده رياضي اميركبيرزنگ رياضي در مدارس شايد يكي از رعب انگيزترين ساعات تحصيل براي ميليونها دانش‏آموز ايراني باشد. به اين ترتيب فراگيري علمي كه بنيان ساير علوم پايه است، در بدترين وضعيت و با حداقل نمره قبولي - و در مورد فراواني با تجديدي - صورت مي‏گيرد.ناكار آمدي شيوه تدريس رياضي، پايين بودن ميانگين سطح علمي معلمان و كيفيت نامناسب بعضي كتب رياضي حلقه‏اي به هم پيوسته است كه آموزش صحيح رياضي را با اخلال مواجه كرده است. و اين همه در حالي است كه به گفته دكتر مهدي دهقان، رئيس دانشكده رياضي و علوم كامپيوتر دانشگاه صنعتي امير كبير، كشورهاي پيشرفته از رياضيات در مهمترين وجوه زندگي بهره مي‏گيرند. ما هنوز كمتر مي‏دانيم رياضيات در صنعت و اقتصاد تا چه اندازه مي‏تواند مثمر ثمر واقع شود. گفت و گو با دهقان را بخوانيد.ت رياضيات به عنوان زبان و يكي از پايه‏هاي علوم چه نقشي در توسعه كشورها دارد؟ث رياضيات از جمله علوم بنيادي و اساسي است كه ساير علوم براي پيشرفت و توسعه، وابسته به آن هستند. به طوري كه به جرأت مي‏توان گفت براي ارتفاع سطح اين علوم بايد سطح رياضيات را تقويت كرد. در مسائل اقتصادي و مالي، علوم پايه و مهندسي، رايانه و نرم‏افزار و نظاير آن، رياضيات داراي اهميت ويژه است و بدون اتكا به آن نمي‏توان اقدامي عملي صورت داد.امروزه در امور تحقيقاتي و پژوهشي، متخصصيني موفق‏ترند كه تسلط بيشتري بر رياضي دارند. آنچه مسلم است اين كه بدون توجه به رياضي و عدم تقويت آن نمي‏توان شاهد رشد ساير رشته‏هاي علوم بود و جايگاهي را براي توسعه در نظر گرفت.ت به نظر مي‏رسد تاكنون به نقش تعيين كننده رياضي در كشور ما توجهي نشده است.ث بله همين طور است. مسلما ما هم بايد با تاكيد بر اهميت علم رياضيات، اشتياق فراگيري آن را در جامعه از طريق به كارگيري ابزار مناسب آموزشي و كمك آموزشي‏گسترش دهيم و با صبر و متانت و عشق و علاقه، رياضي را به دانش‏آموزان بياموزيم. قطعا اگر نتوانيم اشتياق در دانش‏آموزان ايجاد كنيم كه بدون اجبار در كلاس حاضر شوند مسلما اشكال از ما بوده و بايد در شيوه‏هاي آموزش، بازنگري اساسي داشته باشيم.از سوي ديگر براي درك اهميت علم رياضي به تجربه ساير كشورها و پيشرفتهايي كه در نتيجه توجه به رياضي نصيب آنها شده، توجه كنيم و همراه و متناسب با اين پيشرفتها به توسعه بخش رياضي در كشور بپردازيم كه متاسفانه عملكرد ما در اين چند سال خلاف اين امر را نشان مي‏دهد و با نگاهي به گذشته مشاهده مي‏شود همواره در نحوه آموزش رياضي و تربيت متخصصين با مشكل مواجه بوده‏ايم. به طوري كه هم اكنون كمبود متخصصين به معضلي تبديل شده است. به عبارت ديگر اكثر دانش آموختگان رياضي از آموزش مناسب برخوردار نشده‏اند و به همين علت در ميدان عمل، نمي‏توانند كارآيي چنداني داشته باشند.ت اين مشكلي است كه سالها سيستم آموزشي كشور دچار آن بوده و همواره مورد انتقاد كارشناسان قرار گرفته است. اما به نظر شما راه حل آن چيست؟ث امروزه پيشرفتهاي فوق العاده ساير كشورها در علم رياضي سبب ايجاد و توسعه رشته‏اي دانشگاهي به نام (رياضيات صنعتي) شده است كه به تربيت متخصصيني مي‏پردازد كه در راستاي اهداف صنعتي گام بر مي‏دارند. در همين راستا افرادي به عنوان متخصص رياضيات بيولوژي به صحنه جامعه پا مي‏نهند و در كنار دانشمندان علوم زيستي و بيولوژيك به فعاليت مي‏پردازند. در حالي كه ما هيچ توجهي به اين مسائل نداريم و حتي همانگونه كه اشاره شد در تربيت متخصص با كمبودهاي بسيار مواجه هستيم. رشته رياضيات مالي امروزه از گرايشهاي اصلي و مورد نياز براي پيشرفت اقتصاد است و ما به متخصص در اين زمينه نياز داريم. براي غلبه بر اين مشكل بايد به يك برنامه منسجم و ايده آل انديشيد.ت اكثر دانش‏آموزان از حضور در كلاس رياضي گريزان هستند و با نگاهي به ميانگين نمرات رياضي دانش‏آموزان چنين موضوعي اثبات مي‏شود. آيا اين امر در ماهيت دشوار علم رياضي نهفته است يا ناشي از عملكرد نامناسب متوليان امر آموزش است؟ث رياضيات علم جذاب و شيريني است و بر همين اساس بايد به آن به عنوان يك هنر نگريست. انسان اگر عاشق و اهل دل باشد از رياضي گريزان نخواهد بود. اينجا دو مسأله را بايد مورد توجه قرار داد. نكته اول اينكه كاربرد رياضي آنقدر گسترده و آموختن آن به قدري ضروري است كه هر فردي براي يادگيري آن بايد مقداري وقت و انرژي خود را صرف كند و طبيعي است كه براي به دست آوردن هر چيز گرانبهايي بايد از خود فداكاري نشان داد. وقتي علمي همچون رياضي كه تا اين حد مي‏تواند در توسعه كشور در سطوح مختلف اجتماعي، اقتصادي و صنعت، علوم پزشكي، مهندسي و نظاير آن موثر واقع شود و وقتي كه تنها به علم رياضي (زبان علوم) مي‏توان به رقابت با صنايع و علوم ساير كشورها پرداخت؛ چرا نبايد در آموختن آن فداكاري كرنكته ديگر آنكه ممكن است ما معلمين هم در ايجاد و دامن زدن به اين ترس نقش داشته باشيم. اگر كمي با عشق و علاقه بيشتر و با استفاده از شيوه‏هاي مناسب آموزشي به تدريس رياضي در دانشگاه‏ها و مدارس بپردازيم و صبر و متانت بيشتري از خود بروز دهيم آنگاه شاهد شوق و علاقه بيشتري به رياضي در فراگيران خود خواهيم بود. ما مدرسين بايد به دنبال اين نكته باشيم كه چگونه مي‏توانيم درس رياضي را به شاگردان خود بياموزيم. كه اولا آنها به طور عمقي و در عين حال به سادگي رياضيات را ياد بگيرند و ثانيا به اين يادگيري عشق بورزند و از آن براي رفع نيازها استفاده كنند.ت به اعتقاد بعضي از كارشناسان، عدم رعايت تناسب بين آموزش مسائل رياضي و مقطع سني دانش‏آموزان باعث گريز آنها از رياضيات شده است. نظر شما در اين باره چيست؟ث ما بايد بپذيريم كه در ارتباط با آموزش رياضي و همگون سازي آن با نيازهاي جامعه و صنعت نسبت به دنيا عقب هستيم و اكنون نيز شاهد كار چندان قابل توجهي دراين زمينه نيستيم. بنابراين بايد انگيزه‏اي ايجاد كرد كه افراد عاشق رياضي در رشته‏هاي دبيري مشغول به تحصيل شوند. مسلما بايد تحول اساسي در اين رشته‏ها ايجاد كنيم و ضمن كنار گذاشتن شيوه‏هاي تدريس سنتي با استفاده تجربيات جديد كارشناسان و متخصصان ساير كشورها در امر آموزش به ترتيب متخصصين رياضي بپردازيم. بايد توجه داشت كه در بحث آموزش به ويژه آموزش رياضي، صرف حضور در كلاس كاي نيست و بايد به بعد روانشناسي كار و اطلاع از آمادگي دانش‏آموز در پذيرش درس نيز توجه كافي داشت كه متأسفانه در اين زمينه هم شاهد كارهاي اساسي و اصولي نيستيم. البته بهبود وضعيت فيزيكي كلاسهاي درسي مدارس و دانشگاهها و مجهز نمودن آنها به امكانات كمك آموزشي و پيشرفته هم بسيار ضروري است.از سوي ديگر اي بسا بسياري از مسائل در مقاطع مختلف تحصيلي تدريس مي‏شوند كه درك آنها براي دانش‏آموزان بسيار به سادگي امكان پذير نيست و بعيد نيست كه تدريس آنچه كه در دوره راهنمايي در مدارس تدريس مي‏شود در دوره دبيرستان مناسب‏تر باشد. آموختن حجم زيادي از مطالب به نوجوانان نتيجه خوبي ندارد.ت رتبه ايران در خصوص نحوه آموزش رياضي در ميان 40 كشور 39 است. اين در حالي است كه ما از چند سال پيش تاكنون سرگرم تهيه «پروژه ملي بهبود وضعيت آموزش رياضي» هستيم! اين وضعيت را چگونه تفسير مي‏كنيد؟ث به طور كلي مي‏توان گفت كه جايگاه و موقعيت علمي ما بويژه در بحث رياضي بايد بهتر از آنچه كه هست، باشد. ما در كشوري زندگي مي‏كنيم كه نوابغ بسياري در اين‏زمينه پرورش يافته‏اند و همواره اروپاييان به آموختن رياضيات از ايرانيان مباهات مي‏كرده‏اند.بنابراين ما نه تنها بايد صاحب مقامهاي برتر المپيادها و مسابقات بين المللي باشيم، بلكه بايد به واسطه اين علم، ميلياردها دلار درآمد ارزي براي كشور كسب كنيم. يعني رياضيات بايد به سمتي گام بردارد كه هم عشق و علاقه در افراد ايجاد كند و هم به ايجاد شغل و رفع معضل بيكاري منتهي شود. دلايل متعددي مي‏توان براي اين عقب ماندگي برشمرد كه كمبود متخصصين رياضي، ناكار آمدي شيوه فعلي تدريس، پايين بودن ميانگين سطح علمي معلمان، كيفيت نامناسب بعضي كتب درسي، ناكافي بودن حقوق و رفاه مدرسين و نامطلوب بودن پاره‏اي از كلاسهاي درسي از آن جمله‏اند.ت به نظر مي‏رسد شيوه فعلي برگزاري كنكور سراسري نيز در اين امر تأثير به سزايي دارد، اين طور نيست؟ث به نكته خوبي اشاره كرديد. متأسفانه شيوه فعلي كنكور سراسري از يك سوي بر نظام آموزش عالي كشور و از سوي ديگر بر آموزش رياضيات و نحوه آموزش آن آثار بسيار سؤ داشته است. در اين شيوه، انتخاب افراد بر اساس تست زني و رقابتها بر پايه پاسخگويي به سؤالات چهار گزينه‏اي است. حاصل آن هم روي آوري افراد به شيوه‏هايي است كه سرعت تست زني و نيز سرعت رسيدن آنها به پاسخها را افزايش دهد و متأسفانه شاهد عدم توجه آنها به شيوه‏هايي هستيم كه به فهم دقيق مباحث رياضي از طريق رياضي استدلال كمك مي‏كند.تأسف بارتر اين كه در نتيجه شيوه فعلي كنكور، معلميني كه شيفته رياضي هستند و همواره با استفاده از شيوه‏هاي استدلالي، سعي در تقويت فكر و انديشه و پايه علمي و رياضي دانش‏آموزان دارند، مورد بي مهري قرار گرفته‏اند و كلاس درس آنان به دليل اين كه شيوه‏هاي تست زني را آموزش نمي‏دهند، با استقبال كافي مواجه نمي‏شود، سؤال من اين است كه با شيوه تست زني فعلي، چگونه مي‏توان درس هندسه را كه فراگيري آن به جز با تحليل و استدلال امكان‏پذير نيست، به دانش‏آموزان آموخت؟گرچه بايد براي داوطلبان كنكور هم حقي قائل شد كه با توجه به سؤالات متعدد كنكور و وقت بسيار محدود آنها براي پاسخگويي به سؤالات به شيوه‏هاي تست زني روي آورند. بنابراين ايجاد تغيير در شيوه فعلي كنكور يك نياز اساسي است كه هر سال تأخير در آن، برابر با سالها عقب ماندگي در علوم پايه كشور است و بر اين اساس از سوي‏مسؤولين امر بايد هر چه سريعتر اقدامي عملي صورت بگيرد و بخصوص كه با ارائه سؤالات تشريحي و مفهومي و اختصاص وقت كافي، افراد مبتكر را براي دانشگاهها پذيرفت. حتي تدابيري اتخاذ شود كه نمره سه ساله آخر دبيرستان و امتحانات هماهنگ كل كشور براي پيش دانشگاهي هم در قبولي كنكور تأثير داشته بات اما متخصصان رياضي كشور هم براي تغيير شيوه فعلي كنكور از خود فعاليت نشان نمي‏دهند.ث اگر چه ممكن است افراد بي‏انگيزه‏اي هم در اين بين پيدا شوند كه چندان تمايلي به تغيير وضع موجود نداشته باشند، اما آن را به كليه متخصصان نمي‏توان تعميم داد. من بارها در كنفرانسهاي مختلف شاهد اظهار نظر اين اين دوستان بوده‏ام. به طور مسلم، وزارت آموزش و پرورش و سازمان سنجش آموزش كشور بايد به استفاده از تجربيات ساير كشورها در اين باره به جمع بندي برسند و اينكه جمعيت زياد متقاضيان ورود به دانشگاه و ظرفيت محدود پذيرش، ما را ناگزير از اجراي كنكور به شيوه فعلي مي‏كند، دليل قانع كننده‏اي نيست، زيرا كشورهاي بسياري در دنيا عليرغم دارا بودن جمعيتي بيش از ايران و ظرفيت محدود پذيرش، شيوه مورد استفاده در كشور ما را به كار نمي‏گيرند. بهبود شيوه كنكور باعث مي‏شود به دانشگاهها نيروهاي خلاق بيشتري وارد شود و اين موضوع كمك بسيار بزرگي به پيشرفت علمي و تحقيقاتي و صنعتي كشور مي‏كند.ت با توجه به اين گفته شما مي‏توان گفت كه مديريت سازمانهاي متولي چندان تمايلي براي پيگيري موضوع از خود نشان نمي‏دهند؟ث احساس من اين است كه مسؤولين امر، تصميماتي را در اين خصوص اتخاذ كرده‏اند، اما متأسفانه كارها بسيار كند پيش مي‏رود. البته به اين نكته هم بايد توجه داشت كه ايجاد تغيير و تحول در يك سيستم، كار چندان سهل و آساني نيست و نياز به تهيه برنامه‏اي منسجم و آينده‏نگر است. انتقاد از يك سيستم شايد كار ساده‏اي به نظر برسد، اما ارائه راه حل خوب و مناسب كار چندان ساده‏اي نيست. بنابراين بايد از تمامي متخصصان امر، معلمان، دانشجويان، دانش‏آموزان و ساير اقشار علمي جامعه فراخوان عمومي صورت بگيرد و از بهترين نظرات استفاده شود. ضمن آنكه انجمنهاي علمي بويژه در بخش رياضيات نيز بايد به صورت فعالتري به ايفاي نقش بپردازند و همكاري‏هاي لازم را ارائه كنند.ت همان گونه كه اشاره كرديد، وضعيت توليدات علمي ايران بويژه در بخش رياضي با ركورد مواجه است. براي تغيير اين وضعيت چه پيشنهادي داريد؟ث تنها راهكار برون رفت از اين مسأله، توسعه دوره‏ها و مقاطع تحصيلي كارشناسي ارشد و دكتري در دانشگاههاست. برگزاري همايشها و سمينارهاي علمي نيز در صورت استفاده از متخصصين كار آمد خارجي بويژه در بخش رياضيات كه ما نيازمند تبادل نظر با آنها هستيم، مي‏تواند به رفع اين معضل كمك كند. ضمن آنكه بايد به مسائلي چون ايجاد دوره‏هاي كوتاه مدت آموزشي با دانشگاههاي خارجي، افزايش حضور علمي ايران در صحنه‏هاي بين المللي، تأمين وضعيت معيشتي اساتيد دانشگاهها و متخصصين رياضي، افزايش ضريب آرامش فكري دانشجويان و ارتقاي سطح رفاهي آنان توجه ويژه داشته باشيم. همچنين اگر در دروس مقاطع مختلف تحصيلي قسمتي را به بيان تاريخ رياضي و سرگذشت برجستگان اين علم و تبيين تاريخ پرافتخار ايرانيان و مسلمانان اختصاص دهيم، مي‏توانيم شاهد افزايش اشتياق به رياضي در كشورمان باشيم.بايد توجه داشت كه در چند قرن پيش ايران سرزمين فراگيري جديدترين تحقيقات رياضيات بود و از كشورهاي اروپايي براي آموختن اين علم به ايران مي‏آمدند. هر ايراني به دانشمندان برجسته‏اي چون خوارزمي، كاشاني، بيروني، خيام، طوسي و هشترودي افتخار مي‏كند.ت سپاسگزارم.